In 1888 schreef Duits filosoof Friedrich Nietzsche: “Out of life’s school of war — what doesn’t kill me, makes me stronger”. Een uitspraak die ons allemaal bekend in de oren klinkt, maar leven we ook naar deze wijsheid? En voeden we onze kinderen op met diezelfde mentaliteit, of slaan we hier toch geregeld de bal mis?
De juiste mentaliteit
Niet enkel Nietzsche, maar ook Amerikaans filosofe Kelly Clarkson zong erover in 2011: “What doesn’t kill you, makes you stronger”. Een cliché waar we allemaal rekening mee houden, toch? Ergens weten we wel dat we leren uit tegenslagen, maar toch is dit een besef waar we vaak pas ver na de feiten toe komen. Volgens Ryan Holiday (The Obstacle is the Way) is het gemakkelijk om onszelf te zien als het slachtoffer, zelfmedelijden te hebben en te kiezen voor de negativiteit. Volgens hem draait het echter rond de mentaliteit om bij de confrontatie met tegenspoed meteen te focussen op de voordelen, in plaats van de nadruk te leggen op de pech die je weer had. Om problemen en moeilijkheden te zien als opportuniteiten om te groeien, en soms zelfs bewust te kiezen voor het lastigere pad.
In het Stoïcisme gaan ze zo ver om te zeggen dat we de tegenslagen moeten interpreteren als een soort lot, dit lot liefdevol te omarmen en niet te bevechten. Amor fati (“love faith”) en wees blij met de tegenslagen die het leven op je pad brengt, ze zullen je vormen. Een mildheid en acceptatie van datgene dat je treft. Het draait erom, in geval van problemen, je bewust te zijn van je emoties, ze te domesticeren en onder controle te krijgen. Dit in plaats van te panikeren, of ze te negeren of onderdrukken.
Nassim Taleb (Antifragile) voegt toe dat sommige systemen zelfs baat hebben bij onzekerheid en stress. Ons lichaam is er zo eentje, denk aan wat er gebeurt bij het sporten: Als je een stevige inspanning levert, breken delen van je spieren af, met stijfheid tot gevolg. Nadien zullen de spieren zichzelf heropbouwen en in capaciteit groeien om de volgende inspanning meer weerstand te kunnen bieden. Soms moet er iets afgebroken worden om er vervolgens sterker uit te komen. Zo ook vertelt hij hoe we bepaalde allergieën (noten, zuivel e.g.) op latere leeftijd kunnen voorkomen door kleine blootstellingen van jongs af aan.
Laat kinderen spelen
Kinderen worden ook constant geconfronteerd met moeilijke situaties. Kinderen zitten volop in hun ontwikkelingsfase en hebben baat bij die ervaringen waarvan wij ze te vaak beschermen. Jordan Peterson’s (12 Rules For Life) elfde regel zegt: “Don’t bother a kid that’s skateboarding”, vanuit de gedachte dat deze ‘gevaarlijke’ en onzekere ervaringen hen helpen groeien. Leren omgaan met moeilijkheden draagt bij tot het opbouwen van weerstand en vormgeven van hun karakter. Vrij spel dwingt de kinderen tot het sluiten van compromissen, waarin vele volwassenen vaak niet goed in slagen. Ene Vladimir Putin was wellicht geen skater.
Er lijkt een fenomeen van overbescherming de opvoeding te gaan domineren. Dit is niet verrassend als je het nieuws volgt en totaal verontwaardigd verhalen over Julie Van Espen en Marc Dutroux moet aanhoren. Zonder afbreuk te doen aan de ernst van deze verschrikkelijke gebeurtenissen, zijn ze echter geen representatief beeld van hoe veilig onze samenleving is (Enlightenment Now & Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat). Onze perceptie van ‘stranger danger’ is niet objectief doordat de media constant inspeelt op ons fear instinct (Factfulness). “Risico = gevaar x blootstelling” en dus kan een bewustzijn van deze biases een groot verschil maken. Voor kinderen is de vrijheid om hun nieuwsgierigheid te volgen, te zoeken, ontdekken, proberen en creëren, van levensbelang. Momenteel lijken we dit onze kinderen steeds vaker te ontzeggen, vanuit een angst die ver buiten proportie is.
Ook Rutger Bregman (De meeste mensen deugen) benadrukt het belang van vrij spel. Kinderen komen minder buiten, zijn gekluisterd aan hun tablet en krijgen steeds meer huiswerk te verwerken. Zo lijkt het onderwijs hier op die manier ook aan bij te dragen. Door de focus op toetsen en taken geraken kinderen gedemotiveerd. Als onderwijs zijnde kan het niet verrassend zijn dat je moeite hebt de leerlingen intrinsiek te motiveren als je doel is om hen voor te bereiden op een job die hen financieel zal kunnen onderhouden. Is ‘gelukkige mensen voortbrengen’ geen beter startpunt? Rutger Bregman spreekt over een streven naar de Homo Ludens (spelende mens) om een verlies van onbevangenheid tegen te gaan. Studies geven aan dat kinderen een steeds zwakkere interne ‘locus of control’ hebben en dus vaker het gevoel hebben dat hun leven door anderen of externe factoren bepaald wordt. Dat kan niet de bedoeling zijn, of wel soms?
The obstacle is the way
De wereld kan een akelige plaats zijn, met onvermijdelijk veel moeilijkheden, miserie en persoonlijk lijden. Als ouder heb je een verantwoordelijkheid om je kind daar zo goed mogelijk op voor te bereiden. Problemen zullen iedereen overkomen. Het is volgens Viktor Frankl (Man’s Search For Meaning) onze mentaliteit die ons helpt om deze obstakels te overkomen en een gevoel van controle te krijgen. Een bepaalde blootstelling aan deze problemen moeten we kunnen verwelkomen en niet altijd vermijden of bestrijden. Het helpt ons te groeien en bereidt ons voor op wat het leven ons in de schoot werpt. Deze gedachte vind ik ergens wel hoopgevend en geruststellend.
Ik hoop dat jullie deze mengelmoes aan inzichten uit verschillende boeken, samengebracht in één tekst, interessant en relevant vonden. Ik ben heel benieuwd wat jullie ervan vonden, dus laat me zeker iets weten als je tot hier hebt gelezen. Alle feedback is wederom welkom! Dankjewel… and now go read something! Bye!
Maxim
NIET-BOEKENTIPS
• Nietzsche over Amor Fati: Een Engelstalige Youtube-video die Nietzsche’s inzichten over Amor Fati overzichtelijk in beeld brengt. Een concept dat hij hielp populariseren eind 19e eeuw.
• Stranger Danger: Een podcastaflevering door ‘You’re wrong about’ over onze angst dat onze kinderen gekidnapt zouden worden door vreemden.
• Stronger – Kelly Clarkson: Een pophit van Kelly Clarkson, blijft een goeie schijf!
Go Read Something 