Wij mensen veranderen in primitieve beesten als we achter het stuur kruipen. Ons helder denken verhuist naar de vuilbak en onze automatismen en instincten nemen het over, met een reeks aan schaamteloze snelheidsovertredingen en een ongezonde dosis verkeersagressie tot gevolg. Kunnen we hier iets aan veranderen of is het ons onvermijdelijke lot?
Snelheidsduivels
Autorijden is een activiteit die we doorgaans gebruiken om ons van en naar locaties te verplaatsen. Velen van ons spenderen dagelijks uren in de wagen als pendelaar, die bijdragen aan de veelheid aan files op onze Belgische wegen. En hoewel onze wegen verbeteren, de wagens veiliger worden en we toch ook minder met de auto rijden dan vroeger, blijft autorijden een gevaarlijke aangelegenheid, met België die zelfs slechter scoort dan het Europees gemiddelde op vlak van verkeersdoden. De voornaamste oorzaak van deze dodelijke ongevallen is te snel rijden. We nemen het niet zo nauw met snelheidsregels, en ik zal maar meteen met de deur in huis vallen: dit was ook voor mij het geval. Ik had vanaf het begin een bedrijfswagen die het toeliet en mij ook stimuleerde om ‘sportief’ te rijden, wat het eenvoudig maakte om die snelheidsgrens vlotjes te overschrijden. Als het verkeer zich ernaar schikte, reed ik gemakkelijk 170-180 km/u op plaatsen waar je 120 km/u mocht. Ik zag dit dus ook niet als gevaarlijk want ik had ogenschijnlijk alles onder controle en vertraagde als ik een flitspaal of mobiele controle naderde. Mijn hart zonk bij de gedachte dat ze me toch zouden pakken, maar mijn gedrag veranderde niet, want wie rijdt er nu ‘maar’ 120 waar je 120 mag?!
Dit veranderde toen ik achter het stuur zat met enkele vrienden in de wagen. Ik reed opnieuw te snel en een vriendin vertelde me: “Als ik een nieuwsbericht hoor van een jongeman die verongelukte toen hij 180 km/u reed, dan heb ik daar geen medelijden mee”, en ze had gelijk. Wat hoopte ik te bereiken met dit gedrag? Toen ik wat later tijdens een meditatieweekend in november 2021 de reflectie maakte over waarom ik eigenlijk te snel reed, dan kwam ik op de volgende argumenten: Ik dacht toch ergens dat anderen dit cool vinden, ik vond het leuk, het gaf adrenaline en ik was sneller op mijn bestemming. Houden die argumenten steek en zijn ze een voldoende verantwoording voor mijn onwettelijk gedrag? Neen. Te snel rijden is niet cool – het is dom, onverantwoord en schreeuwt: “Ik ben voor iets aan het compenseren!”. Eerst experimenteerde ik met rijden in eco-modus, maar het is pas nadat ik een snelheidsbegrenzing instelde, dat ik nooit meer de snelheidslimiet van 120 overschreed. Uiteindelijk is onze snelheidslimiet meestal ook een veiligheidsgrens en breng je bij het overschrijden niet enkel jezelf maar ook anderen in gevaar. Ik moet zeggen dat autorijden voor mij alleszins een pak rustgevender werd nadat ik deze snelheidslimiet resoluut begon te respecteren.
Er zijn bovendien initiatieven die opperen om 100 km/u als snelheidslimiet in te stellen voor alle Belgische autosnelwegen. Met het achterliggende idee om meer te kunnen genieten van onze autorit en het milieu minder schade toe te brengen. We zijn als mensen graag zo snel mogelijk op onze bestemming, vaak ten koste van een hoop stress en gevaarlijke manoeuvres. Maar als we eerlijk zijn is de tijdswinst op de totale duurtijd eerder beperkt op onze Belgische wegen. We zijn in een constante haast, alles moet snel-snel gebeuren… Als we geen haast hadden, dan hadden we ongetwijfeld meer kunnen genieten van de weg. “Wie zich haast is eigenlijk al te laat” is een uitspraak die ik wel weet te appreciëren, maar zelf eerlijk gezegd niet altijd belichaam doordat ik mijn agenda te vaak krap volplan. “Time is money” is een motto waar we volgens Morgan Housel (The Psychology of Money) te hard naar leven, en we vergeten dat niet tijd maar kwaliteitsvolle tijd de echte waarde bevat.
Verkeersagressie
Autorijden doen we grotendeels door middel van automatismen, zonder de langdurende Type-II denkprocessen waar Daniel Kahneman (Thinking, Fast and Slow) over spreekt. Reflexen zijn soms nodig om binnen enkele milliseconden te kunnen reageren om onszelf en anderen in leven te kunnen houden. Een pure kwestie van overleven waar we zeer heftig kunnen reageren als anderen onze veiligheid in gevaar brengen. Als we daarbovenop nog geconfronteerd worden met de drukte op de baan, de stress op het werk en de eindeloze lijst aan verkeersregels en -borden, dan zou je voor minder geërgerd achter het stuur zitten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat mensen angsten ontwikkelen en fouten maken waar jij je nu ook aan kan ergeren. Dan komt daar nog eens bovenop dat de overgrote meerderheid van de mensen zichzelf als een gemiddeld goede chauffeur beschouwt – een hoop ego’s op de baan is net wat we nodig hadden. We gaan over tot een krankzinnig offensief aan claxonneren om de andere duidelijk te maken dat hij/zij niet kan rijden. Het verkeer is een sociale situatie waarin je maar zeer beperkt kan communiceren met elkaar. We zijn afgesloten van de buitenwereld, luisteren naar muziek, dwalen af met onze gedachten, en hierdoor dringen ook de intenties van de andere weggebruikers niet door. De andere chauffeur wordt zo al snel geobjectiveerd en van al haar menselijke eigenschappen benomen, wat de agressie enkel in de hand werkt…
Bovendien zien we anderen de verkeersregels aan hun laars lappen en asociaal gedrag vertonen door bijvoorbeeld geen richtingaanwijzers te gebruiken, te gaan bumperkleven of zich te herleiden tot middenvakrijders. Door geconfronteerd te worden met deze ‘freeriders’, nemen wij ook gemakkelijker zelf vrijheid met de verkeersregels. En vrijheid wordt in onze liberale democratie, zeker sinds de coronacrisis, door velen hoog in het vaandel gedragen. In die mate zelfs dat we de regels gaan beschouwen als inperkingen van die vrijheid – “wie ben jij om mij te zeggen wat ik moet doen?”, “ik heb het recht…”, maar wat met de plichten? Die regels, sociale normen en wetten worden meer gezien als obstakels om volledig jezelf te kunnen zijn. De klepel zwaait in mijn ogen soms wat te hard door bij veel mensen. We hadden nog nooit zo veel vrijheden, maar dat de regels er zijn om het algemeen belang te dienen en minderheden te beschermen wordt nogal eens vergeten. Als mensen zich boven de wet plaatsen en bijvoorbeeld beslissen onder invloed van alcohol met de wagen te rijden en het nodig vinden om locaties van alcoholcontroles online te delen, dan doe je niets minder dan dit egoïstisch en onverantwoord gedrag stimuleren.
Hoewel een deel van deze frustraties en reacties op een natuurlijke manier tot stand komen, wil ik toch benadrukken dat we op vele vlakken wél een keuze hebben. Het heeft namelijk geen zin om je op te winden in het verkeer – woede en verontwaardiging zijn geen helpende emoties tijdens het autorijden. Je kan er niet veel aan veranderen, dus durf het gedrag van anderen los te laten en het je gemoedstoestand niet te laten beïnvloeden. In de plaats daarvan heb je de kans om mindful te zijn en juist het mooie van het moment te appreciëren. Een persoonlijke favoriet om met vervelende verkeerssituaties en andermans gevaarlijke manoeuvres om te gaan is ermee te lachen. Ik vind het met momenten best komisch hoe fel sommige mensen kunnen reageren op de meest onbenullige zaken. Heb jij nooit spijt dat je zo fel en onnodig negatief reageerde na de feiten? Memento mori uit het Stoïcisme vertelt ook hoe onze tijd op deze wereld eindig is, en dat je bijgevolg beter beslist om deze tijd op een positieve en bewuste manier in te vullen. Je hebt in elk moment de mogelijkheid om de wereld een heel klein beetje beter te maken door mensen te vergeven, hoffelijk te zijn en je hand op te steken als iemand je voorrang gaf. En als je hier niet in slaagt, neem je misschien best de fiets of het openbaar vervoer.
De keuze
We hebben de neiging te snel te rijden, ons te ergeren aan andere weggebruikers en ons tegenover hen agressief te gedragen, maar we hebben een keuze. Een keuze om bewust te kiezen voor meer veiligheid, meer begrip en meer vergeving om onze wegen een aangenamere plaats te maken. De concepten en inzichten uit boeken en het zelfbewustzijn dat je daarmee oefent heeft toepassingen tot in je auto en ver daarbuiten, dus… go read something. Bye!
Maxim
NIET-BOEKENTIPS
• Podcast clip Sam Harris: Sam Harris over de dood en de zinloosheid van verkeersagressie.
• Podcast Stoïcisme: Aflevering van ‘Die Podcast over Stoïcisme’ over vriendelijkheid, communicatie, reflectie en ergernissen.
• Road Rage – Your Favorite Martian: Een schreeuwerig lied over road rage. Te beluisteren op eigen risico.
Go Read Something 