Worden we voor een keuze gesteld, dan gebruiken we vaak ons rationele redeneren, analyseren en probleemoplossend denken, maar dit is in minder gevallen dan je denkt. Bij vele dagelijkse handelingen zoals het knopen van je veters, interpreteren van statistieken of het praten met een vriendin, speelt intuïtie voortdurend een belangrijke rol. Wat is die intuïtie eigenlijk en wanneer kan je erop vertrouwen?
Snel en traag
Wij nemen als mensen voortdurend beslissingen. Welke weg neem ik naar huis? Welke schoenen doe ik aan onder deze broek? Wat is de meest haalbare projectplanning of de beste prijs-kwaliteit auto voor mij? De vrijheid om beslissingen te nemen dragen we hoog in het vaandel, en die autonomie geeft ons energie. De homo sapiens, ofwel wijze of denkende mens, onderscheidt zichzelf van andere levende wezens door haar rationeel denkvermogen en bewustzijn, en daar halen we ook enige trots uit. Dat die zogenaamde homo economicus enkel rationele beslissingen in eigenbelang zou maken, is echter al lang weerlegd. Daniel Kahneman licht in zijn psychologiebijbel Thinking, Fast and Slow de twee grote menselijke denkprocessen toe: systeem 1 – het snelle intuïtieve denken; en systeem 2 – het trage rationele denken. Systeem 2 gaat meer om de analytische, complexe beslissingen waarbij je zoekt naar een precies antwoord. Denk aan de oplossing voor een wiskundig raadsel, het opstellen van je weekplanning of het spelen van een strategisch bordspel. Die denkprocessen nemen doorgaans wat meer tijd in beslag aangezien de berekeningen, afwegingen en informatieverwerking best wat mentale energie vereisen. Echter, niet alle beslissingen die we nemen hebben nood aan die grote overpeinzingen, en gelukkig maar.
Bij systeem 1 draait het allemaal om snel beslissingen kunnen maken. Evolutionair belangrijk om in leven te blijven, zoals reflexen om weg te springen bij gevaar of om te kijken bij een luide knal. Daarvoor is het trage systeem 2 niet geschikt. We worden voortdurend gebombardeerd door een overvloed aan informatie en dan zou het ons mentaal volledig uitputten als we steeds de voor- en nadelen van alles rationeel zouden moeten afwegen. Gelukkig is onze intuïtie opgebouwd uit vorige ervaringen en vormt ze heuristieken. Die eenvoudige ‘mentale vuistregels’ leer je jezelf vaak onbewust aan en helpen ons om sneller beslissingen te nemen. Door in het verleden vaak pasta bolognaise te koken of veel basketbalwedstrijden te spelen, hoef je nu niet meer bewust bij elke stap stil te staan. Wat in het begin veel systeem 2 denken en mentale energie vereiste, werd na veel oefening eenvoudiger en doe je nu op automatisme. Bij een bezoek aan de supermarkt ga je bij het kiezen van een nieuwe tube tandpasta niet alle voor- en nadelen afwegen, maar ga je ook wat op je buikgevoel af. Die intuïtie is geen willekeurige stem in je hoofd, maar wel degelijk je onderbewustzijn dat jou signalen geeft op basis van vorige indrukken of emoties, gecombineerd met de stimuli die je binnenkrijgt. Zo zal een kunstkenner sneller een namaakexemplaar opmerken of slaagt een pianist erin iets op gevoel te spelen. Iets wat voor sommigen als een zesde zintuig aanvoelt, komt dus vaak neer op het resultaat van vele jaren oefening.
Intuïtie? Ja, maar…
Dat je intuïtie en gevoel een belangrijke rol spelen bij een groot deel van je dagelijkse beslissingen staat vast. Maar ook bij die zeldzame, belangrijke beslissingen speelt intuïtie een grotere rol dan we vaak beseffen. Doorgaans denken we dat de keuze van een huis, je eerste job of een nieuwe auto grotendeels bepaald wordt door een nauwkeurige afweging van onze opties, maar onderzoek wijst uit dat onze initiële intuïtie veel bepaalt en de toon zet voor wat uiteindelijk jouw voorkeur zal blijken. Het is van belang je ervan bewust te zijn dat jouw intuïtie gebaseerd is op alles wat jij al meemaakte, dus kan ze na al die jaren best goed inschatten wat jij wilt, belangrijk vindt en wat dus jouw voorkeur geniet. Jonathan Haidt (The Happiness Hypothesis) spreekt als metafoor over ‘the rider and the elephant’, waarbij de rationale berijder de koers lijkt te bepalen, maar overruled wordt door de intuïtieve olifant als die een duidelijke voorkeur heeft. Toen ik een tijdje terug op zoek ging naar een co-housingplek in Antwerpen, had ik meerdere opties waarvan ik netjes alle voor- en nadelen tegenover elkaar afwoog. Maar had ik de beslissing niet al genomen de minuut nadat ik buiten wandelde? Ik vond het best komisch hoe ik achteraf mijn gevoel ging verantwoorden met mijn ‘objectieve’ checklist.
Er moet echter wel opgemerkt worden dat onze intuïtie de wereld door een grove filter haalt, veel informatie als irrelevant bestempelt en vaak zal focussen op de meest negatieve, dramatische of spectaculaire stimuli. Zoals Hans Rosling bespreekt in Factfulness geeft die filter ons een vertekend beeld van de werkelijkheid. Zo zullen vele van onze acties gedreven worden door – vaak irrationele – angsten of bezorgdheden. Bedrijven, terroristische organisaties en politieke partijen hebben dat trouwens goed begrepen: wij kopen, praten en stemmen met ons gevoel. We veronderstellen, beginnen te piekeren of maken denkfouten. De instincten die ons helpen om snel beslissingen te maken, brengen ons zo verder verwijderd van een goede, geïnformeerde beslissing. Daarnaast kunnen emotionele extremen een gevaarlijke invloed hebben op de keuze die we willen maken. Veel stress kan tunnelvisie tot gevolg hebben en beïnvloedt hoe effectief jouw intuïtie werkt. Heb je bovendien een slechte dag, dan zal je perceptie van de wereld naargelang zijn. Laat felle emoties daarom altijd afkoelen alvorens een belangrijke beslissing te nemen. Je daarvan bewust zijn is van fundamenteel belang, zodat je daar ook rekening mee kan houden bij het nemen van beslissingen.
Samen sterker
Het is daar waar de samenwerking tussen intuïtie en ratio, systeem 1 en systeem 2, en ‘the rider and the elephant’ echt haar vruchten afwerpt. Je eerste gevoel of indruk zal er altijd zijn, want het is een ingebakken natuurlijke reflex. Gelukkig spreekt Viktor Frankl (Man’s Search for Meaning) over ‘the space between stimuli and response’ waar jij als persoon, mits enige oefening, een ruimte kan creëren tussen het binnenkomen van de informatie en jouw uiteindelijke antwoord of beslissing. Je kan je bewust zijn van je negativity bias of angstinstinct, die je beslissing niet laten beïnvloeden en vervolgens wel kiezen voor de optie die het beste bij jou past. Daarom is het ook van zo’n belang om jezelf goed te kennen en te weten wat jouw waarden, normen en voorkeuren zijn. Want als jij binnenkort voor een grote beslissing staat en jouw intuïtie vertelt je iets, dan kan je zelfkennis jou helpen om je intuïtie te controleren op nauwkeurigheid en eventuele denkfouten te achterhalen. Zo voelde voor mij Borgerhout als co-housingplek bijvoorbeeld intuïtief niet aan als de beste optie, maar met een open mindset kon ik, na wat onderzoek en gesprekken met bewoners, met een vernieuwd en niet langer achterhaald beeld naar de buurt kijken waar ik uiteindelijk ook ben gaan wonen. Combineer je systeem 1 en systeem 2, het voelen en het denken, dan is elke beslissing een mogelijkheid om te bewijzen wie jij wilt zijn. The rider and the elephant are the strongest if they ride together.
Klaar voor elke beslissing
Zowel ratio als intuïtie spelen hun rol bij het nemen van beslissingen. Ons buikgevoel is gebaseerd op onze vorige ervaringen en neigt vaak naar de optie waar we ons het best bij voelen. Houden we rekening met de denkfouten en instincten die ermee gepaard gaan, en corrigeren we waar nodig, dan kunnen we erop vertrouwen dat we ook de juiste beslissingen zullen maken. Beheers je dat, dan ben je klaar voor alles wat je pad kruist. Go read something, ciao!
Maxim
NIET-BOEKENTIPS
• Podcast The Modern Mind: Podcast van atleet Fergus Crawley met financieel gedragsexpert Daniel Crosby over beslissingen nemen binnen finance
• Podcast Bruto Nationaal Geluk: Aflevering over de rol van intuïtie en of je erop kan vertrouwen.
• Start with Why Ted Talk: Simon Sinek over de rol van gevoel en emotie bij het nemen van aankoopbeslissingen
Go Read Something 