Go Read Something

Kijk omhoog en zeg me wat je ziet, zeg me wat je voelt en zeg me wat je denkt. Stilstaan bij de eeuwig uitstrekkende duisternis en het schijnbaar zinloos rondzweven van planeten en sterren kan ons somber maken en ons achterlaten met een gevoel van leegte. Maar die mystiek maakt ons ook nieuwsgierig, ze doet ons dromen en de schaal van dat adembenemende mirakel om ons heen kan ons met verstomming slaan. Het is maar hoe je kijkt.

Heeft het wel zin?
Ik had een vriendin met wie ik gedurende enkele jaren veel tijd spendeerde. Enorm intelligent, met een zeer analytische geest en scherpe inzichten, en zij wond er geen doekjes om: “Kijk om je heen, denk eens na – het heeft allemaal geen zin!”. Ze had een punt: wat doen wij hier eigenlijk? Er ontbreekt ergens een groter doel, een betekenis die ons vertelt waarom. De aarde, die grote blauwe bol, draait maar verder op haar baan rond een ster die er in de toekomst ook niet meer zal zijn. Het uiteindelijke lot van de aarde is hoe dan ook gedoemd, maar ook dat maakt al met al niets uit. Het stemt je allemaal niet zo vrolijk als je er op een dergelijk feitelijke en wetenschappelijke, maar ook licht fatalistische, manier naar kijkt. Je zou voor minder de zin om te leven verliezen en nihilistisch worden.

Wij mensen zoeken voortdurend naar de betekenis achter dingen. Het zit in onze natuur om te willen begrijpen en verklaringen te zoeken voor de fenomenen om ons heen. Om het ontstaan van het universum en de mens te verklaren, werd in onze contreien lange tijd beroep gedaan op God de schepper, vertelt ook Dirk De Wachter in Borderline Times. Dit creationisme en de bijhorende Bijbelse teksten boden een eenvoudig referentiekader voor het leven en een antwoord op vele vragen. Sinds de verlichting, die startte in de 18e eeuw, kregen rede en logica een prominentere plaats en werden de rol van religies en het geloof in dogma’s steeds meer in vraag gesteld. De symbolische uitspraak “Gott ist tot” (“God is dood”) van filosoof Friedrich Nietzsche uit 1882 bracht zo het nihilisme nog meer naar de voorgrond, met wetenschap als achterliggende ideologie. Die zoektocht naar betekenis wordt best komisch verwerkt in The Hitchhiker’s Guide To The Galaxy (Douglas Adams). Hoewel strikt genomen enige waarheid schuilt in deze filosofie, verkies ik met een andere bril naar omhoog te kijken.

Kijk met verwondering
Hoe vaak sta jij erbij stil hoe wonderbaarlijk ons heelal in elkaar zit? Door boeken te lezen als Astrophysics for People in a Hurry (Neil de Grasse Tyson) en A Short History of Nearly Everything (Bill Bryson) groeit dat bewustzijn over hoe fascinerend ons universum, de wereld en het leven is. We ontdekten al zoveel over de oerknal, sterrenstelsels hier ver vandaan, interstellaire gaswolken en supernova’s. Stuk voor stuk fenomenen die onze verbeelding tarten en ons doen wegdromen over alles wat we nog niet kunnen begrijpen en waarnemen. Er is nog zoveel mysterieus waar we bitter weinig over weten. Zwarte gaten als gebieden waar geen licht of andere deeltjes uit kunnen ontsnappen, en waar in 2019 voor het eerst een foto van getrokken werd. Of donkere materie, die een groot deel van de massa in ons universum uitmaakt, maar niet zichtbaar is voor ons. De nieuwsgierigheid naar die fenomenen leeft nog steeds, want we sturen meer dan ooit raketten de ruimte in, op zoek naar leven, kennis en de nieuwste revolutionaire ontdekking.

Sommige natuurwetten die hier op aarde gelden, gelden niet langer in de ruimte. Fysici en kosmologen komen op de proppen met de gekste hypotheses om de waarnemingen van onze nieuwste ruimtetelescopen te verklaren. Schijnbaar onzinnige theorieën die meer creativiteit dan logica vereisen om te verzinnen. In Fysica doet Lieven Scheire overigens een goede poging om concepten zoals kwantummechanica behapbaar toe te lichten. Daarnaast kunnen we met ons hoofd niet bij de grootteordes waarover in de ruimte gesproken wordt: Neem bijvoorbeeld de snelheid van het licht, zo’n 300.000km per seconde. Een lichtjaar zal dan de afstand zijn die het licht aflegt in een jaar. Zo’n 100 miljard lichtjaren is de huidige breedte van ons universum – pure waanzin. Ik kan me daar werkelijk niets bij voorstellen. Met dat in het achterhoofd kan ik niet zonder verwondering naar een sterrenhemel kijken. Een sterrenhemel waarvan enkele sterren op dit moment misschien al implodeerden of uitdoofden, maar dat nieuws ons nog niet kon bereiken omdat ze zo ver weg staan. Anders kijken naar de dingen kan de ervaring zo veel rijker maken.

Elke dag
Het is heel natuurlijk om daar niet voortdurend bij stil te staan – we hebben namelijk al genoeg aan ons hoofd. We wennen bovendien enorm snel aan de dingen die we hebben – alles wordt gewoon ‘normaal’. Ik woon zoals vele mensen in de stad. Door jezelf elke dag in de stad te begeven, zou je de schoonheid van haar pleinen, gebouwen en monumenten vanzelfsprekend gaan vinden. Beseffen dat Antwerpen dagelijks duizenden toeristen trekt, helpt je je opnieuw te realiseren dat Antwerpen een prachtige stad is. Dat kan je er op zijn beurt toe aanzetten om de volgende keer met vernieuwde verwondering te kijken als je op je vélo langs het Centraal Station fietst. Het is maar hoe je kijkt. Tot vier jaar terug reed ik ook met een meer gesloten blik rond, maar sinds ik mindfulness ter harte neem, heeft die plaats gemaakt voor een blik vol verwondering.

Hoe vaak sta jij erbij stil wat een mirakel het is dat wij hier als mensen rondlopen op de aarde? Onnoemelijk veel factoren die samenkomen – de mate van toeval kan niet in woorden uitgedrukt worden. Het is verbluffend hoe alles zo complex in elkaar zit, maar toch in balans is. Dat ons lichaam werkt, ons toelaat om een nieuwsbrief te lezen, een lekker gerecht klaar te maken en met de fiets naar het werk te rijden, is ronduit verbazingwekkend. Of wat gedacht van de ontegensprekelijke pracht van onze natuur? De majestueuze bergen, de harmonieuze samenwerking tussen bloemen en bijen, het kleurrijke noorderlicht of het synchroon bewegen van een school vissen…

Door bewust stil te staan bij de dingen om je heen, kan je ze ook intenser ervaren en appreciëren. Je kan dankbaar zijn voor die prachtige zonsopgang of de glanzende dauwdruppels op de bladeren. Probeer tijdens een wandeling je ogen te sluiten en te genieten van de warme zonnestralen en frisse bries op je gezicht. Kijk omhoog en wees verwonderd over onze afstand tot aan die schitterende sterren, en besef dat de problemen van iemand aan de andere kant van de wereld ook ergens de jouwe zijn. Afstand nemen plaatst jouw problemen in perspectief en zet je aan om jouw bijdrage te leveren, er het beste van te maken en de wereld beter achter te laten dan hoe je ze vond.

Present
Het kan allemaal wel goed zijn dat ons universum of onze aarde geen inherent doel hebben, maar wat wij met ons leven doen, doet er weldegelijk toe. De wereld is echt, jouw emoties zijn echt, wat je voelt, ervaart, doet… Dat is allemaal heel echt. De manier waarop je naar die wereld kijkt is belangrijk. Het kan van een schijnbaar doodgewone dag, elke dag opnieuw, een prachtig geschenk maken. Now go read something, ciao!

Maxim

NIET-BOEKENTIPS
• Onze Natuur: Documentairereeks op VRTMAX over de prachtige Belgische natuur. Echt een aanrader! 
• Mooi –  Marco Borsato: Over hoe mooi de wereld en het leven kan zijn, als je maar op de juiste manier kijkt.