Van jaloezie naar inspiratie

Soms heeft iemand anders iets wat wij willen, en dat kan ons flink jaloers maken. Het kan zelfs zo ver gaan dat we de ander actief gaan neerhalen of stiekem tegenslag toewensen. Hoe kunnen we met deze emoties en gedachten omgaan? Richten we ons best gewoon zo veel mogelijk op onszelf, of is er misschien nog een andere manier?

De vergelijkende mens
Wij mensen zijn sociale wezens die al sinds het begin der tijden in groepen leven. Hoe we onszelf bekijken heeft altijd afgehangen van onze rol in de groep en hoe anderen naar ons kijken, zegt ook Martijn Veltkamp (Het raadsel van het ik). Onze identiteit kunnen we enkel bepalen door naar anderen te kijken, want zonder die ander hebben we geen referentiekader. We kunnen onszelf moeilijk sportief, rijk, sterk of vredelievend noemen zonder de vergelijking te maken met de mensen om ons heen. Vroeger was dit onze gemeenschap, wijk of dorp, maar tegenwoordig strekt deze vergelijking zich, door sociale media en globalisering, haast over de hele wereld uit. Onszelf vergelijken met onze medemens is normaal, maar hierdoor sluipen ook onvermijdelijk jaloezie en afgunst onze levens binnen.

Vandaag leven we wellicht meer dan ooit in een meritocratie. Het beeld wordt opgeworpen dat je kan worden wat je wil, dat je je leven zelf in handen hebt, en dat, als je niet succesvol bent, het dus jouw schuld is. Bovendien kom je op sociale media in aanraking met “the good news show” – het ene succesverhaal na het andere. Het buitengewone wordt genormaliseerd, waardoor het gewone leven minderwaardig of zelfs onzichtbaar gaat aanvoelen. Helaas blijf je vrolijk verder vergelijken, maar ditmaal doe je dat met de top 1%. Alain de Botton zegt het mooi: “Never before have so many people been made to feel so inadequate about their achievements and possessions”. Mensen delen hun promotie op LinkedIn, hun snelle marathontijd op Strava en hun prachtige, peperdure vakantiebestemming op Instagram. En jij? Jij dobbert rustig verder in je onzekerheid, want jouw job geeft toch niet de voldoening die je verwachtte, je werd onlangs op je 3km-loopje gepasseerd door een oude dame met een hond, en de enige uitstap waar jij momenteel budget voor hebt is een weekend naar de overbevolkte Belgische kust. Sociaal psycholoog Jonathan Haidt (The Anxious Generation) schrijft glashelder hoe de mentale gezondheidsproblemen ⎯ vooral bij jongeren ⎯ significant toenamen sinds de opkomst van sociale media. Die voortdurende vergelijking is oneerlijk en leidt tot frustratie, onzekerheid en afgunst, en bij uitbreiding tot verhoogde niveaus van angst en depressie.

Jaloezie is in zo’n situaties nooit ver weg. We willen wat de ander heeft, en halen we hen zelfs naar beneden om onszelf beter te voelen (*). Zo slaan we bijvoorbeeld snel aan het roddelen, waardoor we er zelf gunstiger uitkomen. We kunnen ook andermans prestaties minimaliseren, fouten zoeken in hun succes of negatieve verhalen verspreiden. Doorgaans vertonen we dit soort gedrag sneller wanneer we zelf onzeker zijn of een gebrek aan zelfvertrouwen ervaren. Volgens Robert Greene (The Laws of Human Nature) is deze jaloezie het sterkst wanneer mensen op elkaar lijken of zich in een gelijkaardige situatie bevinden. We zijn minder snel écht jaloers op de ultrarijken, de topsporters of filmsterren. Onze buurman met zijn nieuwe auto daarentegen, of onze waanzinnig populaire en charismatische collega die altijd onze spotlight steelt ⎯ die haten we als de pest. Iedereen heeft zulke gevoelens, maar we geven dit zelden toe, omdat we ons schamen voor onze ‘onfatsoenlijke’ gedachten en ‘sluwe’ gedragingen. En toegegeven, een dergelijke reactie op die gevoelens van jaloezie is geen fraai zicht.

Focus op jezelf
De oplossing lijkt voor de hand te liggen: stop met jezelf te vergelijken. Amerikaans president Theodore Roosevelt sprak hierrond klare taal: “Comparison is the thief of joy“. De negatieve impact op ons geluk, onze voldoening en motivatie is onweerlegbaar. We hoeven niet ver te zoeken om te zien waar Roosevelt zijn inspiratie vandaan haalde, want jaloezie wordt al eeuwenlang veroordeeld in zowel het christendom als het jodendom – denk maar aan de Tien Geboden. “Begeer nooit iemands goed” is een populaire parafrase van het tiende gebod uit de Exodus, wat men kan interpreteren als “je mag niet jaloers zijn op de bezittingen van iemand anders”. Ryan Holiday (Ego is the Enemy) zou hieraan toevoegen dat het ons ego is dat die jaloezie en focus op externe validatie voedt. Het alternatief? Een focus op jezelf.

Jordan Peterson (12 Rules for Life) bespreekt dit punt uitgebreid in regel 4 van zijn boek: “Compare yourself to who you were yesterday, not to who someone else is today”. Vestig je aandacht op persoonlijke groei en innerlijke rust. Iedereen heeft z’n eigen pad en uitdagingen, waardoor een zinnige vergelijking doorgaans moeilijk te maken is. De mensen waar jij je mee vergelijkt leven onder heel andere omstandigheden en contexten, en hebben andere capaciteiten. Een nadruk op je eigen waarden en doelen, in plaats van je te laten afleiden door prestaties van anderen, zegt ook Ali Abdaal (Feel-Good Productivity). Dat geeft niet enkel meer voldoening, maar het creëert ook ruimte voor zelfcompassie. We zijn immers al zo streng voor onszelf, zeker als we ons spiegelen aan alle succesvolle influencers die glansrijk voldoen aan de maatschappelijke schoonheidsidealen (lees er meer over in Born to be mild). Er daarentegen voor zorgen dat we focussen op onze eigen ontwikkeling is een veel gezondere, interne maatstaf dan voortdurend te vergelijken met anderen. Dit is een nuttige houding, maar ziet in mijn ogen iets belangrijks over het hoofd.

Omarm de vergelijking
Een focus op je eigen ontwikkeling is zinvol, maar zomaar beslissen om te stoppen met jezelf te vergelijken is niet alleen onmogelijk, maar volgens mij ook niet wenselijk. Jaloezie wordt als ‘negatieve’ emotie beschouwd, maar ook die emoties hebben hun functie. Jaloezie toont ons wat we willen en wat we belangrijk vinden. Die achterliggende wensen wil je liefst niet onderdrukken, maar net gebruiken als brandstof om aan je eigen leven te bouwen. Jaagt je broer z’n droom na om brandweerman te worden, dan kan dit jou misschien inspireren om je eigen dromen na te jagen. Beslist jouw beste vriendin om uit een toxische relatie te stappen, misschien zet het jou dan ook aan tot reflectie. We gebruiken voortdurend elkaars acties en keuzes als inspiratie om te bepalen wie wij willen zijn. We krijgen een scherper beeld van hoe we daar kunnen geraken, en waar we zelf actie willen ondernemen. Hiervoor is vergelijking noodzakelijk, dus is het kwestie van de emotie om te draaien en te gebruiken op een constructieve manier.

Wat ik bewust doe, is mezelf omringen door mensen die mij inspireren en mij beter maken (lees er meer over in Jouw vijf vrienden). Als ambitieuze persoon raak ik enorm gemotiveerd als ik tijd door kan brengen met andere ambitieuze personen. Hun energie werkt aanstekelijk en zet mij aan tot zelfreflectie en actie. De enige valkuil is dat ik m’n eigen successen niet naar waarde zou schatten en als vanzelfsprekend zou gaan beschouwen. Daarom is het belangrijk om regelmatig die focus op mezelf te leggen en dankbaar te zijn waar ik op dit moment ben. Zoals vaak ligt de kracht in de balans van de twee – focussen op jezelf en je laten inspireren door anderen.

Tot slot is er een mentaliteit die voor mij enorm helpend was; de prestaties en successen van anderen niet met wrok of afgunst te benaderen, maar oprecht gelukkig voor hen te zijn.. Het kan zo waardevol zijn om je vrienden aan te moedigen, ongeacht of jij het zelf goed stelt of niet. Brené Brown noemt dit freudenfreude: plezier voelen bij andermans geluk. Het is de kiem voor ware verbondenheid als mensen hun ego loslaten en elkaars vreugde kunnen verdragen. Ik vind het oprecht leuk om mensen te complimenteren voor hun uitzonderlijke prestaties. De ander geluk en succes gunnen is het perfecte voorbeeld van een win-win situatie, en een echte no-brainer. Het voelt goed voor de persoon die de steun geeft én voor de persoon die de steun ontvangt. Iemand anders iets gunnen komt voort uit innerlijke stabiliteit en leidt tot betere relaties, omdat je anderen ruimte geeft om te groeien. Ik ervaar deze mentaliteit enorm binnen onze loopclub, waar iedereen elkaars grootste supporter is, wat alles zo veel fijner en positiever maakt. Ik geloof dat iedereen zich deze mentaliteit eigen kan maken, en jaloezie op een constructieve en verbindende manier om kan zetten naar inspiratie. Durf de vergelijking met anderen te omarmen, zoek de balans en creëer ruimte voor groei en connectie.

Van jaloezie naar inspiratie
Onze menselijke neiging tot vergelijken is onvermijdelijk. Het kan leiden tot jaloezie en soms behoorlijk smerig gedrag. Gelukkig kunnen we onze mentaliteit ook omdenken, en ervoor kiezen om het succes van anderen net te vieren en voor jezelf in te zetten als inspiratiebron en motor voor verandering. Hertrain je blik en zoek je balans. Van jaloezie naar inspiratie, een katalysator voor groei en verbondenheid. Now go read something, bye!

Maxim

*Jaloezie wordt in de psychologische literatuur omschreven als het willen van iets wat een ander heeft. Bij afgunst willen we ook dat de ander het niet heeft. In onze spreektaal worden beide begrippen echter door elkaar gehaald en wordt jaloezie gebruikt als men afgunst bedoelt. Om verwarring te vermijden, koos ik ervoor om met het woord ‘jaloezie’ te werken, ondanks dat vaak ‘afgunst’ geïmpliceerd wordt.

NIET-BOEKENTIPS
• Video Mark Lewis: Youtube video ‘Run Slow? It’s OK To Not Be Good‘ over jezelf vergelijken als loper.
• Afgunst: Podcast van de Podcast Psycholoog over de emotie ‘afgunst’.
• Toia volgt haar inspiratie: Podcast van Bruto Nationaal Geluk over het gebruiken van inspiratie om te groeien en gelukkig te zijn.

Boeken Maart, April & Mei 2025

• Feel-Good Productivity – Ali Abdaal
• City of Thieves – David Benioff
• Echte Connectie – Marissa van der Sluis

De nieuwsbrief cafés van de maand juni gaan over ‘Less is more’. Een pleidooi voor minimalisme in een wereld waar we denken dat ‘meer’ beter is. Hoe meer geld je hebt, hoe meer je kan kopen, hoe succesvoller je bent? Kunnen we het onderscheid nog écht maken tussen ‘dingen willen’ en ‘dingen nodig hebben’?