Ode aan de natuur

De natuur. Een vaste waarde waar ik – en vele anderen met mij – naar blijf teruggrijpen om tot rust te komen. De natuur is iets wonderbaarlijks. Ze heeft zo veel te bieden, en wij mensen zijn helemaal in ons element als we ons laten onderdompelen in de dichte bossen, uitgestrekte weilanden, ruwe bergen en stille meren. Wat kunnen we leren van de natuur, wat doet ze met ons, en hoe kunnen we de natuur een plekje geven in ons dagelijkse leven? Dit is een ode aan de natuur.

Prachtige natuur
Ik heb geluk dat ik al veel tijd in onze prachtige natuur heb mogen doorbrengen. Meerdaagse wandelingen zijn op mijn vakanties vaker de regel dan de uitzondering, en ik zou het niet anders willen. Op mijn laatste trip naar de Lofoten in Noorwegen werd ik opnieuw geconfronteerd met de natuur in al haar aspecten, vormen en kleuren. Dat inspireerde me om erover te schrijven. 

De paden waren ruw, zo ruw als de bergen waarop ze liepen. Het water dat haar weg naar beneden zocht, was helder en puur, en liet zich door niets tegenhouden. De wind en regen, soms genadeloos en soms genadig. De meren waren stil, de vogels wat verderop allerminst. De uitzichten groots, grootser, grootst. Het was afzien en genieten. De natuur gaf en nam, elke dag opnieuw. Verwondering achter iedere hoek – gewoon wauw. De natuur voelt vertrouwd aan, als een goede vriend. Tijd doorbrengen in de buitenlucht voelt natuurlijk aan, omdat we nu eenmaal deel zijn van de natuur. Als mens ontwikkelden we hier, als deel van het ecosysteem. Ze zit ook vol metaforen die herkenbaar aanvoelen. Net als wijzelf is de natuur altijd in beweging, altijd in verandering en vernieuwing. “Panta rhei” (alles stroomt), zei Heraclitus in de 5e eeuw voor Christus. We zijn weerbaar als de natuur, en herstellen en vinden onze weg als het leven ons hindernissen voor de voeten gooit. We doorlopen de seizoenen des levens, en naast de zonnige dagen moet er soms ook ruimte zijn voor druilerig weer. 

Zowel de natuur als de mens zitten boordevol mooie paradoxen. De natuur kan je vereenzelvigen met zowel rust als levendigheid. Natuurelementen worden voortdurend gebruikt in illustraties (zie ook boeken zoals Ikigai en The Things You Can Only See When You Slow Down) om rust uit te stralen. Tegelijkertijd is een rustgevend bos een bruisende oase van leven, met ongeziene hoeveelheden organismen die elk hun eigen rol vervullen. Bovendien is de natuur complex, maar ook simpel. Hoe de natuur werkt is soms pure waanzin, niet te begrijpen. Carl Zimmer (She Has Her Mother’s Laugh) is een leestip als je van je sokken geblazen wilt worden, maar ook het bijwonen van een normale les cellulaire biologie doet je hoofd al ontploffen van alle complexe mechanismen die harmonisch samenwerken. Maar net die harmonie doet alles zo moeiteloos en simpel lijken. Ook Caroline Pauwels verwoordde dit meesterlijk in haar prachtige boek Ode aan de verwondering. Hoe meer je van de natuur begrijpt en kent, hoe mooier ze wordt. De natuur is ook perfect en imperfect. In traditionele Japanse esthetiek verwijst wabi-sabi naar de schoonheid van imperfectie, en hoe willekeur en onregelmatigheid de standaard zijn – alomtegenwoordig in de natuur. Maar ze is ook perfect, want zeggen dat de natuur iets beter had kunnen doen, houdt gewoon geen steek. Naast haar vertrouwdheid is de natuur ook mysterieus. We zullen onder andere de oneindigheid van ons heelal, een fenomeen zoals bewustzijn, de ware aard van tijd,… wellicht nooit volledig kennen en begrijpen, en ook dat is mooi (lees er meer over in Het is maar hoe je kijkt).

De impact op ons
Er kunnen veel eigenschappen toegeschreven worden aan de natuur, en dat doet wat met ons. Het onderzoek hierrond is glashelder: tijd doorbrengen in de natuur voelt goed. Eerst en vooral zijn we meer oplettend en aanwezig met al onze zintuigen: we luisteren naar de tjirpende vogels en ritselende bladeren. We kijken met meer intentie naar de vormen van de puntige bergen, de reflecties in het spiegelgladde water, de dauwdruppels op de lobvormige bladeren – en kunnen zo de schoonheid volledig in ons opnemen. We ruiken aan de fel paarse bloemen langs het pad of genieten van de geur van vers gemaaid gras. We proeven van de blauwe bessen die wild groeien of drinken van een kabbelend stroompje nabij de bergtop. Eens boven op die top, kijk je naar de uitgestrekte vallei en de afstand die je net trotseerde, en kom je tot inzichten. Het geeft ons een gevoel van één zijn, van verbondenheid, van spiritualiteit zegt ook Jonathan Haidt (The Anxious Generation). Het ontzag dat we voelen als we boven op een berg van honderden, of zelfs duizenden meters hoog staan, doet ons klein en nietig voelen, maar ook deel van iets groters. Je bewust zijn van dat grotere plaatje kan je ook helpen om meer afstand te nemen van dagelijkse problemen, die plots verwaarloosbaar lijken. De macht van de natuur leidt tot overgave en controle loslaten – we voelen ons vrij. De natuur is onvoorwaardelijk en oordeelt dus niet, en dat kan ons deugd doen. Niets moet. We lijden in de natuur ook niet aan wat men hedonische adaptatie noemt. De gewenning – na de initiële gelukspiek – die we ervaren nadat we een nieuwe aankoop gedaan hebben, hebben we meestal niet bij natuurverschijnselen. Een zonsondergang blijft magisch, een reetje dat het pad oversteekt tijdens een wandeling blijft wonderlijk, en elk uitzicht tijdens de beklimming is uniek. Geen enkele dag in de natuur is hetzelfde.

Als mens zouden we gemaakt zijn voor een natuurlijke omgeving, zegt de biofilie-hypothese. Zijn we meer aangepast aan natuurlijke prikkels, in plaats van de prikkels die we opdoen in een drukke stad? Het zou alvast kunnen verklaren waarom de prikkels in de natuur ons net kalmeren, en niet opjagen. Alle ruis verdwijnt, we gaan minder piekeren – zegt ook Filip Raes (Weg van het piekeren) – en er wordt ruimte gecreëerd voor reflectie en helderheid. Tijd doorbrengen in het groen doet onze stressniveaus drastisch afnemen. Bovendien toont onderzoek aan dat mensen in het ziekenhuis sneller genazen en naar huis konden als ze uitzicht hadden op bomen en groen, in tegenstelling tot een witte muur. Daarnaast gaan mensen die zich vaker in de natuur begeven er een verminderde egocentrische focus op nahouden, er is meer gevoel van zingeving en meer prosociaal gedrag. We zijn empathischer en opener, hulpvaardiger en minder gewelddadig. Zij die veel tijd in de natuur besteden, leven ook duurzamer, met meer aandacht voor hun omgeving. Kortom, we worden gewoonweg betere mensen.

Tot slot zorgt de onvoorspelbaarheid van de natuur er ook voor dat we vaak moeten improviseren en oplossingen moeten zoeken voor plotse problemen die zich stellen. Een omgevallen boom verspert de weg, wat doen we nu? We hebben een afslag gemist en we begeven ons nu op een wild en dichtbegroeid pad, hoe raken we terug op de route? We willen een vuurtje maken, welk hout is daarvoor geschikt? Het tij van de rivier is hoger dan verwacht, hoe geraken we toch veilig en droog aan de overkant? Stuk voor stuk situaties die we niet gewend zijn, maar toch moeten overkomen. Zulke overwinningen dragen bij tot ons psychologisch kapitaal en vertrouwen om moeilijkheden de baas te kunnen. Doe je dit ook nog eens met anderen, dan kan je samen naar oplossingen zoeken, samenwerken om het doel te bereiken en wederzijds vertrouwen opbouwen. Samen de natuurelementen trotseren zorgt niet alleen voor onvergetelijke herinneringen, maar verstevigt ook onderlinge relaties. De natuur kan ons eindeloos veel zaken bieden.

Ga naar buiten en wees verwonderd
Om te kunnen genieten van wat de natuur ons te bieden heeft, moeten we natuurlijk tijd doorbrengen in de natuur. In eerste instantie denken we daarbij aan vakanties, en met rede. Mijn mooiste herinneringen aan de natuur spelen zich ook af op unieke locaties. Zo heb ik al mogen genieten van de Noorse fjorden, Australische wilde dieren, de gletsjermeren in Patagonië, de groene heuvels van Ierland, de majestueuze Alpen, de eindeloze zoutvlakten in Bolivia en het immense Titicacameer. Stuk voor stuk ongelooflijk. Om ten volle te kunnen genieten van de natuur, is in mijn ogen de uitspraak “hoe wilder, hoe beter” een goede vuistregel. Zwemmen in een gletsjermeer is voor mij leuker dan aan een volgepropt strand. Wildkamperen is toch net dat tikkeltje avontuurlijker dan verblijven op een uitgeruste camping. En kan je fysiek een berg op wandelen in plaats van er met de auto op te rijden, dan raad ik dat ook aan – het maakt het uitzicht des te mooier.

Maar je hoeft niet op vakantie te gaan in het buitenland om te kunnen genieten van de natuur. Ook in België zijn de opties eindeloos. Een winterwandeling in de Kalmthoutse Heide is een persoonlijke favoriet van mij, maar in veel bossen, parken en natuurreservaten kan je al genieten van onze prachtige natuur. Laat ons kinderlijk enthousiast blijven over de ree in het struikgewas, een roofvogel die over het maïsveld zweeft op zoek naar zijn volgende prooi, of de reiger die stokstijf in je lokale vijver staat. Over de kleuren die het hele jaar door veranderen en de bossen steeds in een nieuw jasje steken. Over de indrukwekkende spinnenwebben, fabelachtige zwammen en talrijke ijspegeltjes onderaan een tak na een strenge winternacht. Pure verwondering.

Als we een wandeling, loopje of fietstocht door de natuur deel kunnen laten zijn van onze wekelijkse (en misschien zelfs dagelijkse) routine, en niet enkel van een jaarlijkse vakantie, dan doen we aan zelfzorg. Het helpt ons ontspannen en maakt ons meer verdraagzame en aangename mensen. De afleidingen zijn echter talrijk, en de energie- en tijdsvreters overal. De reclame en algoritmen zijn zo ontworpen om onze aandacht elders te besteden, en zowel wij als de natuur lijden daaronder. We moeten meer durven pleiten voor de natuur – zij heeft namelijk geen reclamebudget voor zichzelf beschikbaar. Deze nieuwsbrief was mijn pleidooi. Kies voor voldoende tijd in de natuur. En door te beseffen dat we allemaal verbonden zijn met elkaar en deze prachtige aardbol, zal er hopelijk ook meer gekozen worden voor een duurzamer leven, mét en voor elkaar. 

Een zegen
Onze natuur is een zegen, en we moeten haar koesteren. Laat ons ontvangen wat de natuur ons te bieden heeft en doe een wandeling, neem alles in je op. Ga voldoende naar buiten en geniet. Je zal er geen spijt van hebben. Go read something, ciao!

Maxim

Ik maakte een Whatsapp-community waar mensen kunnen verbinden en op de hoogte kunnen blijven van de Nieuwsbrief Cafés. Treed toe tot de community en kies van welke groep (Berchem en/of Ekeren) je deel wil uitmaken!

NIET-BOEKENTIPS
• Bruto Nationaal Geluk heeft een hoop podcastafleveringen over de voordelen van de natuur op onze gezondheid en geluk: S05A4, S06A4 en heel seizoen 8.
• Op Goed Geluk: Podcastaflevering S01E02 over de impact van de natuur op ons geluk.
• Een documentaire van David Attenborough is altijd een goed idee om verwonderd te geraken over onze natuur. Er staan er een hoop op Netflix.
• Onze Natuur: TV-reeks op VRT-MAX over de Belgische natuur.
• Earth Song – Michael Jackson: Voor de muziekliefhebbers.

Boeken Augustus & September 2025

• Ik las de afgelopen maanden geen boek volledig uit. Ik lees momenteel De Keuze van Edith Eger.