Schrijven als superkracht

Toen ik jonger was, hechtte ik weinig bijzondere aandacht aan schrijven. Vandaag is dat helemaal anders. Ik schrijf al bijna vijf jaar dagelijks in mijn dagboek, documenteer mijn reizen via Polarsteps en schrijf uitgebreide reflecties op mijn jaarlijks meditatieweekend. Bovendien bestaat mijn rol op het werk, en als vrijwilliger bij Excelsior Mariaburg en het Hannah Arendt Instituut, er gedeeltelijk in om te helpen bij de schriftelijke communicatie. Tot slot schrijf ik deze maandelijkse nieuwsbrieven al bijna vier jaar. Al die zaken hebben mij veel geleerd en veel helderheid gebracht, en dat wil ik vandaag graag delen. Ik vroeg ook bij enkele vrienden naar hun ervaringen over schrijven. Wat schrijven voor hen betekent, wat het met hen doet, en hoe het hen helpt en heeft geholpen. Die getuigenissen van Marc, Filip, Aurélie, Dries en Julien worden ook verwerkt in deze nieuwsbrief.

Denken
Schrijven kan je doen om verschillende redenen, en kan je ook doen op verschillende manieren. Het meeste van mijn schrijven vandaag is – net zoals bij vele anderen – digitaal, op de computer. Er is echter een karrevracht aan onderzoek dat duidelijk wijst naar de voordelen van schrijven met de hand. Doordat schrijven met de hand complexere bewegingen vergt, activeren we meer verschillende hersendelen. Die hersendelen moeten samenwerken, wat zorgt voor een diepere verwerking van wat je aan het opschrijven bent. Het is een bewuster proces als het ware. Zo zou notities nemen tijdens een les of presentatie ervoor zorgen dat we de inhoud beter verwerken en onthouden. Schrijven gaat namelijk trager, waardoor je tijdens het luisteren al meteen moet gaan samenvatten. Daarnaast trek je bij handmatige notities geregeld pijlen of omcirkel je concepten, wat tekenen zijn van diepere verwerking en inzicht in samenhang. Het is ook op dat soort onderzoek dat huidig minister van Onderwijs Zuhal Demir zich baseert voor haar beleid. Bij uitbreiding is het nemen van notities tijdens het lezen van een boek – zoals het kribbelen in de marges – een uitstekende manier om je de tekst meer eigen te maken. Een methode die ik zelf ook al toelichtte in Haal meer uit je boeken. Voor mij helpt het vooral om nieuwe ideeën uit boeken in vraag te stellen, te vergelijken met een concept uit een ander boek of mijn eigen mening, of te reflecteren over hoe ik dat nieuwe idee kan toepassen. Tot slot is het aangetoond dat zaken neerschrijven werkgeheugen vrijmaakt. Het neemt de noodzaak weg om de informatie zelf te onthouden. Ik merk dat enorm als ik net voor het slapengaan in mijn dagboek schrijf – dan voelt het echt alsof ik de dag kan neerleggen en achter me kan laten (lees er meer over in Liefste dagboek). Dit wordt ook breed gebruikt als tip voor mensen die niet kunnen slapen: opschrijven waar je aan denkt, zodat je je hersenen het gevoel geeft “nu mag ik het vergeten, want ik heb het toch opgeschreven” (lees er meer over in Beter slapen doet beter leven). Fascinerend hoe dat werkt.

Marc schreef mij een prachtige brief, handgeschreven. Hoe geweldig is dat? Schrijven kan echt een kunstvorm zijn. Mooi schrijven en je helder kunnen uitdrukken is een vaardigheid – iets wat ons leven rijker maakt. Denk maar aan de auteur die goochelt met woorden en zo haar verhaal tot leven kan brengen, of de poëet die ons diep kan raken door veel te zeggen met maar weinig woorden. Dries vertelt in zijn getuigenis dat creatief schrijven zijn favoriete vorm van schrijven is – daar haalt hij echt plezier uit! Creatief schrijven, en zo ook lees- en schrijfvaardigheden, zijn onontbeerlijk, bepleit Julien De Wit in een column. Die vaardigheden hangen volgens onderzoek nauw samen met financiële geletterdheid en economische vooruitgang, zowel op individueel als collectief vlak. Hogere geletterdheid correleert met hogere economische groei, lagere werkloosheid en grotere productiviteit. Dries, die onlangs zijn doctoraat behaalde in de vertaalwetenschappen, zegt dat schrijven hem vooral professioneel veel opleverde – een grondige projectaanvraag of een elegant abstract kan de doorslag geven. Dat houdt steek, want ben je taalvaardig, dan schrijf je niet enkel een betere CV of motivatiebrief die je een betere job kunnen scoren. Kan je je goed uitdrukken, dan zal je ook beter kunnen samenwerken met anderen en doe je je job gewoonweg beter. Schrijven kan dus niet enkel leuk, maar ook nuttig zijn!

Het kan geen verrassing zijn dat de populairste Artificiële Intelligentie (AI) oplossingen zoals ChatGPT onze ontwikkeling daarin eerder beperken dan versnellen. In eerste instantie verhinderen AI-modellen zoals ChatGPT dat jongeren hun schrijfvaardigheden ten volle ontwikkelen omdat ze niet langer zelfstandig de tekst moeten structureren of de zinnen vormen. Dat geldt ook voor ons volwassenen. Ik zag al meerdere mensen blindelings vertrouwen op ChatGPT, en het zo nalaten om het denken voor hun eigen rekening te nemen. Begrijpend lezen en kritisch denken, en bijgevolg je gedachten schriftelijk of verbaal uiten, is des te belangrijker in een wereld waarin we voortdurend gebombardeerd worden met enorme hoeveelheden aan informatie – waarvan veel junk informatie en ruis is. Politiek denker Hannah Arendt (Vrij om de wereld te veranderen) streed tegen de gedachteloosheid en automatische piloot, en gelooft dat denken alles is wat we hebben. En laat schrijven nu net de plek zijn waar het denken een gestalte krijgt. Ik geloof dat schrijven denken mogelijk maakt, maar we schrijven veel te weinig. Onze maatschappij heeft kritische burgers nodig die zelfstandig denken en helder kunnen communiceren. Schrijven speelt daarin een fundamentele rol.

Voelen
Er is al ontzettend veel intrigerend onderzoek gevoerd naar de impact van schrijven op onze fysieke en mentale genezing en gezondheid. Filip Raes, psycholoog en professor, deelt in zijn getuigenis dat schrijven inderdaad kan helen via exposure en cognitieve herstructurering. In de mentale gezondheidszorg wordt het breed ingezet om mensen te helpen om hun emoties niet langer te onderdrukken. Psycholoog James Pennebaker (Expressive writing) stelt dat emoties, stress en trauma vaak chaotisch in het hoofd blijven rondzweven. Door er woorden aan te geven, ontstaat er structuur en betekenisgeving, wat cruciaal is voor de genezing. Schrijven helpt mensen die het moeilijk hebben om hun gevoelens te uiten, om die gevoelens te erkennen en een plaats te geven. Het gaat hier niet om mooi schrijven, maar om eerlijkheid en authenticiteit.

Heb je iets moeilijks meegemaakt, dan helpt schrijven om die negatieve gebeurtenissen te verwerken omdat er mentale capaciteit (werkgeheugen) vrijgemaakt wordt om te gebruiken voor andere dingen. Je stress vermindert en je gedachten worden meer geordend. In Scarcity wordt getoond hoe mensen in schaarste (van tijd, geld, eten,…) vaak een extreme focus hebben op datgene waarvan ze schaarste ervaren, ten koste van al de rest. Ze leven als het ware met oogkleppen op, omdat dat ene probleem hun hele leven beheerst. Ook bij mensen in therapie kunnen de stress en de chaos aan emoties en gedachten overweldigend zijn. In dat geval biedt schrijven een uitweg voor die stress, emoties en gedachten. Vooral causaal schrijven – te herkennen via gebruik van woorden zoals ‘hierdoor’, ‘omdat’, ‘omwille van’,… – helpt om oorzakelijke verbanden in onze emoties en gedachten te herkennen en omarmen. Het geeft een betekenis aan je ervaringen, biedt structuur en maakt het onbewuste bewust. Er is onderzoek dat aangeeft dat schrijven zelfs helpt bij het genezen van fysieke wonden, herstel van lever- en longziekten en kankerdiagnoses.

Stilstaan
Het onbewuste bewust maken is exact wat schrijven kan doen – ook voor mensen die niet noodzakelijk ziek of in therapie zijn. Terugblikken op de dag door middel van een dagboek is een vorm van mindfulness (lees er meer over in Mindful leven). Het laat toe om stil te staan bij wat we doen, hoe we het doen en wat het met ons doet, zegt ook psychiater Dirk De Wachter (De kunst van het ongelukkig zijn). Stilstaan en reflecteren zijn een noodzaak om een zinvol leven te leiden en keuzes te maken die in lijn liggen met onze waarden (lees er meer over in Sta stil bij jezelf). Voor mij is mijn meditatieweekend het moment in het jaar waarin ik ruimte maak voor die reflectie. Hoe doe ik dat? Door te schrijven. Dat kan in een vrije stijl, wat ik doorgaans doe, maar het kan ook door middel van voorbereide vragen, ook wel journaling genoemd.

De kracht van schrijven of journaling zit ‘m in de inspiratie en zelfkennis die het kan opleveren, zegt ook Aurélie in haar getuigenis. “Dat zorgt soms voor fire en sparks, en soms voor kalmte en een ‘oef’-gevoel”, schrijft ze. Schrijven is zoals een gesprek voeren met jezelf. Je kan inzoomen op een specifiek probleem en daarrond schrijven en denken. Schrijven laat meer gestructureerde reflectie toe dan wanneer je enkel zou denken. Ik merk ook zelf dat ik door middel van schrijven dieper kan denken en reflecteren. Je kan tot inzichten komen waar je anders misschien niet toe zou gekomen zijn. En de ideeën en beslissingen waartoe je komt en vervolgens opschrijft, voelen bindender dan wanneer je ze enkel mentaal zou bedenken. Bovendien is een oplossing waar je zelf op komt veel duurzamer dan wanneer je advies zou krijgen van een vriend of online iets gelezen hebt. Er zijn vele vormen van journaling en schrijven. Recent zijn onder andere morning pages, bullet journals en dankbaarheidsdagboeken bijzonder populair. Hóe je beslist om te gaan schrijven, die keuze kan jij nog maken. Dat het je leven rijker zal maken, dat ligt wel al vast. Schrijven als superkracht.

Superkracht
Schrijven komt in vele vormen en maten, maar allemaal hebben ze ons iets te bieden. Het ontwikkelt onze taalvaardigheid, maakt ons tot meer kritische burgers en helpt bij onze emotionele verwerking. Het is een voedingsbodem voor inspiratie, zelfverkenning, productiviteit, creativiteit, bewustzijn en reflectie. Doe jezelf een plezier, en geef het een kans. Now go read something, ciao!

Maxim

Ik maakte een Whatsapp-community waar mensen kunnen verbinden en op de hoogte kunnen blijven van de Nieuwsbrief Cafés. Treed toe tot de community en kies van welke groep (Berchem en/of Ekeren) je deel wil uitmaken!

Whatsapp community

NIET-BOEKENTIPS
• Wetenschappelijk artikel over het gebruik van schrijven binnen geestelijke gezondheidszorg.
• Podcast Bruto Nationaal Geluk: S07E1 – Barbara schrijft haar hersenkronkels op.