Help, ik heb (geen) ambitie!

Ben jij ambitieus? Wat wil je bereiken en waarom? Wat ís ambitie eigenlijk? Voor sommigen is ambitie een luxe, voor anderen een noodzaak om te blijven groeien. Is ambitie altijd iets individueels? Zit er niet soms een vies, egoïstisch luchtje aan ambitie? Ik ga op ontdekking om voor mezelf wat zaken uit te klaren, en ik neem je mee tijdens deze denkoefening.

Waarom, hoe, wat?
Ik vroeg aan enkele vrienden hoe zij ambitie voor zichzelf definiëren. De antwoorden liepen uiteen, maar hielden altijd verband met een wil om te groeien, een drang om iets te bereiken, het volgen van waarden, passies en interesses… In het Van Dale Woordenboek wordt ‘ambitie’ in de traditionele betekenis omschreven als het ‘streven om carrière te maken’, maar in de bredere zin gebruiken we ambitie momenteel om het ‘streven naar een bepaald doel’ aan te duiden. Om onze ambitie te ontleden, gebruik ik het kader Why, How, What. Waarom hebben we een bepaalde ambitie? Hoe zetten we ons in om die ambitie te realiseren? En wat is die ambitie concreet?

Vooraleer we die drie elementen onderzoeken, wil ik graag toevoegen dat ik dankbaar ben om aan mijn ambities te kunnen werken, want dat is niet voor iedereen even vanzelfsprekend. Malcolm Gladwell (Outliers) licht toe hoe in sommige culturen, regimes of groepen ambitie onderdrukt kan worden en hoop kan uitdoven. Vrouwen onder het Talibanregime, de zwarte gemeenschap tijdens de Zuid-Afrikaanse apartheid, of jongeren uit kwetsbare milieus die het slachtoffer worden van discriminatie en uitsluiting, om maar enkele groepen te noemen. Psycholoog Abraham Maslow zette de nood tot zelfactualisatie, en dus ook ambitie, persoonlijke groei en zingeving, niet voor niets helemaal bovenaan zijn bekende behoeftepiramide. Eerst moet er aan noden zoals voeding, water, onderdak, slaap, veiligheid, connectie, zelfvertrouwen en erkenning voldaan worden vooraleer ambitie ter sprake kan komen. Reken maar dat de meeste ondervoede kinderen in Gaza weinig ambities koesteren op dit moment – zij focussen enkel op overleving. De toegang tot ambitie is niet altijd gelijk.

De foute waarom 
Ambitie had vroeger eerder een negatieve bijklank, omdat het begrip uitsluitend in de werkcontext gebruikt werd, en dus gepaard ging met ongeoorloofde politieke spelletjes en immorele praktijken om hogerop te raken en meer macht te verwerven. Dat gedrag komt volgens Jonathan Haidt (The Righteous Mind) voort uit onze evolutionaire drang naar sociale status en aanvaarding. Een goed imago hield ons in leven en zorgde voor reproductie. Dat idee wordt tekenend beschreven door Machiavelli in The Prince: hij pleit ervoor dat een leider steeds moet streven naar macht en controle, en verraad en bedrog daartoe nodig en acceptabel zijn, als ze uiteindelijk tot orde en stabiliteit leiden. Ook vandaag zijn er veel wereldleiders die zich tot een dergelijke ego-gedreven ambitie laten verleiden. Macht en geld corrumperen. Dat zien we niet enkel in de internationale politiek, maar ook op kleine schaal. De definitie voor succes zit bij sommige mensen helemaal scheef, schrijft Mitch Albom (Tuesdays with Morrie): zij streven naar rijkdom, status en carrièreprestige. Ze willen de snelste sportauto, de grootste villa, de meest fancy jobtitel en de meeste volgers op Instagram. Dat soort ambitie is echter een lege doos – ze geeft geen voldoening en leidt op termijn tot machiavelliaans, onethisch gedrag. Ben je bezig met externe validatie of met wie anderen willen dat jij bent, dan leef je niet naar je eigen definitie van succes en bots je onvermijdelijk ooit tegen een muur, schrijft Rich Roll (Finding Ultra). Soms volgen onze ambities de culturele normen en maatschappelijke verwachtingen – iets wat Harari (Sapiens) intersubjectieve realiteiten noemt – en doen we gewoon wat er van ‘iemand zoals ons’ verwacht lijkt te worden. Verhalen die we onszelf vertellen. Op school moet je hoge punten halen, je doet een studentenjob, treedt toe tot een studentenvereniging om je CV op te smukken en solliciteert voor een goedbetaalde baan die in lijn ligt met je studies. Je start als junior, behaalt de vooropgestelde targets, krijgt opslag en promoveert tot senior… Voor je het weet spendeerde je jaren van je leven aan de ambities die je werden opgelegd door maatschappelijke verwachtingen.

Wat tegenwoordig ook aan populariteit wint, is de stroming rond Tim Ferris (The 4-Hour Work Week), die betoogt dat we moeten streven naar vrijheid en financiële onafhankelijkheid. Genoeg geld verdienen – via je werk en passieve inkomstenbronnen – zou je toelaten om vervroegd te stoppen met werken en vervolgens je eigen tijd te controleren en te leven hoe je zelf wilt. Dat principe heeft niets te maken met macht of status, maar alles met vrijheid. Hoewel ik de waarde van autonomie en vrijheid niet wil onderschatten, ben ik persoonlijk geen voorstander van die mentaliteit, op één uitzondering na: dat de vrijheid je toelaat om tijd of geld te spenderen aan het helpen van anderen of ten dienste te staan van de gemeenschap of de wereld. Ik kan echter weinig begrip opbrengen voor mensen die vinden dat ze slimmer en harder werkten dan al de rest, en vervolgens enkel geld uitgeven en tijd besteden aan eigen plezier en genot. Dat leidt in mijn ogen niet tot een zinvol leven. Viktor Frankl (Man’s Search for Meaning) zei nog: “When a person can’t find a deep sense of meaning, they distract themselves with pleasure”.

De goede waarom 
Een ambitie die tegenwoordig vaker geuit wordt – ook bij de vrienden aan wie ik de vraag stelde – is die van persoonlijke ontwikkeling. Persoonlijke groei draagt volgens Jordan Peterson (12 Rules for Life) bij tot zingeving. Door bewust te groeien in de aspecten die jij belangrijk vindt, leg je het fundament voor een zinvol leven. Stephen Covey (7 Habits of Highly Effective People) spreekt over ambitie die gedreven moet zijn door jouw langetermijn-waarden en wie jíj wilt worden in je leven. Draag jij creativiteit hoog in het vaandel, dan kan je je verbinden aan een kunstzinnige groep of organisatie. Ben je overtuigd van de kracht van AI, dan kan je daarover inzichten delen om anderen te informeren. Vind jij het belangrijk om kwaliteit af te leveren in wat je doet, dan ga je de extra mile in de voorbereiding van die presentatie.

Daniel Pink (Drive) zou ook nog toevoegen dat ‘mastery‘ van groot belang is – het beter worden in dingen, het beheersen van vaardigheden en het excelleren in een vak. Een nieuwe sport zoals roeien onder de knie krijgen of dat aartsmoeilijke pianostuk foutloos kunnen reproduceren. Een betere loodgieter worden of nuttige project management-skills machtig worden. Dat ‘meesterschap’ leunt mooi aan bij het verhaal van de persoonlijke ontwikkeling, en is tevens één van de drie bouwstenen die volgens Pink bijdragen tot intrinsieke motivatie, wat als de meest duurzame vorm van motivatie wordt beschouwd. Daarbovenop ben ik wel fan van wat Rich Roll (Finding Ultra) spirituele groei noemt – leven met ruimte voor reflectie en intentionaliteit. Ontleend uit het boeddhisme, waarbij vooral het innerlijke pad centraal staat. Bewust leven kan vele deuren openen die op hun beurt weer voor geluk en zingeving kunnen zorgen (lees er meer over in Mindful leven). Laat je leiden door je passies, interesses en nieuwsgierigheid. Ambitie is weinig waard zonder zelfkennis – je moet weten wat jij leuk vindt en waar jij talent voor hebt. Af en toe moet je dus eens stilstaan en naar jezelf kijken (lees er meer over in Sta stil bij jezelf)… Dat zijn allemaal benaderingen die tegenwoordig aan populariteit winnen in onze individualistische maatschappij, omdat ze betekenis kunnen geven aan onze levens. Ze bieden een zinvolle ‘waarom’ aan onze persoonlijke ambities.

Gaan we voorbij het puur individuele aspect, dan kom je in de sferen van de zogenaamde moraliteit. Daar gaat het meer om het goede of juiste doen, voor jezelf, maar vooral ook voor alles en iedereen om je heen. Wat in de ambities van veel mensen terugkomt, is een neiging om andere mensen te willen helpen – altruïstische ambitie. Een steentje bijdragen in de gemeenschap, helpen als vrijwilliger op de voetbalclub, het buurtfeest helpen organiseren in de straat. Deel uitmaken van een groter geheel – iets wat Daniel Pink in Drive trouwens ‘Purpose’ noemt. Een rol spelen en impact achterlaten op de mensen en omgeving om je heen. Verantwoordelijkheid opnemen in je bedrijf, je favoriete hockeyteam naar de overwinning schreeuwen, de pater familias belichamen in je gezin, of nieuwsbrieven schrijven om anderen nieuwe inzichten te bieden. We zijn sociale wezens, en bij veel van onze ambities spelen anderen een belangrijke rol, dus moeten we hen ook behandelen naar de rol die ze hebben. We mogen allemaal ambitieus zijn in betere mensen zijn, meer medeleven tonen, emotioneel open zijn en verbinden met de mensen om je heen, schrijft Mitch Albom (Tuesdays with Morrie).

De Nederlandse geschiedkundige en auteur Rutger Bregman gaat in zijn idealistische boek Morele Ambitie nog een stapje verder. Volgens hem verspillen te veel mensen hun talent in grote bedrijven die de wereld niet beter maken, en jagen ze triviale doelen zoals status en geld na. Ambitie is niet vies of verkeerd, zolang je het maar richt op het goede. Waarom werken velen van de slimste mensen vandaag in consultancybedrijven om winsten van multinationals te maximaliseren, terwijl er in de wereld zo veel structurele problemen zijn? Op welke manier kan jij de wereld iets beter maken? Wat doen we aan klimaatverandering, armoede, dierenleed, de tabaksindustrie, enzovoort? Geïnspireerd door William MacAskill (Doing Good Better) hoop ik een verschil te maken door financieel bij te dragen (lees er meer over in Ik redde iemands leven). Er is veel mogelijk, maar de ‘waarom’ is cruciaal. Er is niets mis met hogerop klimmen in een organisatie, geld verdienen of werken aan jezelf – het zijn de richting en de achterliggende intentie die belangrijk zijn. Zorg dat, als je een ladder beklimt, ze tegen de juiste muur staat.

Hoe vind je de balans?
Naast de achterliggende ‘waarom’ van de ambitie, is voor mij ambitie onlosmakelijk verbonden met de intensiteit waarmee je aan die doelen werkt. Heb je veel ambitie, dan ben je toegewijd en maak je de nodige opofferingen, toch? Ben je ambitieus op het werk, dan gaat dat nogal snel ten koste van je privéleven. Ben je iets minder ambitieus, dan neem je misschien vrede met het naar behoren uitvoeren van je job, om comfortabel te kunnen leven buiten de werkuren. Soms voelt het alsof ambitie bijna verplicht is in een samenleving waarin we niet mogen stilstaan, en ons móeten ontwikkelen, verbeteren en presteren. Leggen we niet te veel nadruk op de maatschappelijke druk om succesvol te zijn, vraagt psychiater Dirk De Wachter (Borderline Times) zich terecht af. Zeker als sommige mensen gelukkig kunnen zijn zonder ambities. Hoewel ik de bedenking van Dirk De Wachter begrijp, kan ik het niet laten om een gebrek aan ambitie zonde te vinden. Ambitie is niet enkel de motor van vooruitgang in onze wereld, ze kan ook enorm veel zingeving bieden voor ons als persoon. Leggen de meeste mensen hun lat doorgaans niet te laag? Het is buiten de comfortzone waar je het meeste groeit, en veel ambities sterven een stille dood in de comfortzone, zou David Goggins (Can’t Hurt Me) zeggen. Ik ken behoorlijk wat mensen voor wie het ontbreken van ambities zou aanvoelen als een saai en onvolmaakt bestaan.

Het is in die balans waar momenteel mijn grootste vraagstuk zich bevindt. Ook bij enkele vrienden die ik sprak, is dat de grootste valkuil. Enerzijds heb ik ook wel ambities om te groeien, bij te leren en mijn stempel te drukken om de wereld beter achter te laten. We weten uit wat ik hierboven schreef dat de juiste ambities ons veel voldoening kunnen geven. Anderzijds zijn de verhalen van chronische stress, de rat race en burn-out een realiteit waarin je liever niet belandt, en is perfectionisme voor velen een bodemloze put. Je relaties, hobby’s, slaap en me-time mogen niet te veel lijden onder je ambities, want die zijn nodig om de balans te behouden en af en toe de batterijen op te laden. 

Een aanpak die vrienden ook al aanraadden, en ik wel wil onderschrijven, is om zelfzorg en ontspanning deel te maken van je ambities. Mild zijn voor jezelf, niet iedere dag het maximale eisen (lees er meer over in Born to be mild) en af en toe vrede nemen met imperfectie. Een fietstocht maken om te ontspannen, een boek lezen net voor het slapengaan of lunchen met een goede vriend, zijn allemaal manieren om je stress te laten afvloeien (lees er meer over in Omgaan met stress). De kunst is om die activiteiten te integreren in je ambitie, in je wekelijkse planning, in je kernwaarden. Zo stel je ook beperkingen aan je ‘harde’ ambities om jezelf te beschermen. Denk aan ambities zoals “gezonde geest in een gezond lichaam”, “goede connecties onderhouden met vrienden”, “tijd spenderen aan stilte en reflectie” of “een gebalanceerd leven leiden”. Het is een misconceptie dat ambitie altijd gepaard moet gaan met een onmiddellijk streven en opoffering – een intensieve en obsessieve werklust. Grote ambities hebben niet altijd grote acties nodig. Ook dagelijkse kleine stapjes accumuleren over tijd tot iets groots.

Wat is jouw ambitie?
In wat jouw ambitie nu concreet zou moeten zijn, heb ik weinig advies, dat moet je zelf uitzoeken. Luisteren naar waar je interesses en talenten liggen, waar je gepassioneerd in bent, wat je belangrijk vindt, waar je nieuwsgierig naar bent… Er is echter één ding waar ik voor wil waarschuwen, en dat is het stellen van te concrete einddoelen. Ook in de ‘goede’ waarom-ambities liggen valkuilen door bijvoorbeeld te zeggen: “ik wil manager worden”, “ik wil die studie afronden”, “ik streef ernaar om een marathon onder de drie uur te lopen” of “twintig boeken te lezen dit jaar”. Door je te focussen op het eindresultaat, dreig je na het bereiken van dit arbitraire doel een leegte te ervaren – “en wat nu?”. James Clear vertelt in Atomic Habits ook dat het belangrijk is om je leven en gewoonten op te bouwen rond een bepaalde identiteit en manier van leven, in plaats van een concreet eindresultaat. Process over result. Focus op het pad, en het gezelschap onderweg, niet op de eindbestemming. Voorbeelden voor een dergelijke benadering zagen we al meerdere keren. Persoonlijke groei is een ambitie zonder concreet eindpunt. Mensen helpen kent ook geen grenzen. De stoïcijnen zouden een deugdelijk en goed leven aanbevelen, met een focus op wijsheid, moed, rechtvaardigheid en matigheid, schrijft Ryan Holiday (The Daily Stoic). Je bent gefascineerd door de containerbusiness en wil meer verantwoordelijkheid krijgen om je ideeën tot leven te kunnen brengen. “Gezonde geest in een gezond lichaam” is eveneens een manier van leven, maar dat wil niet zeggen dat je binnen die ambities geen concrete doelen mag stellen, zoals een halve triathlon finishen, de dodentocht wandelen of je wekelijkse yogales bijwonen. The world is your oyster – werkelijk alles is mogelijk.

De oefening om je ambities helder uit te spreken en iedere dag te belichamen is moeilijk – there, I said it. Het is een oneindige zoektocht om te ontdekken wat jij belangrijk vindt. Tenzij je een voorgekauwd pad volgt, is het niet eenvoudig om te weten wat een goede volgende stap is voor jou. Het vraagt voortdurende reflectie, want de wereld verandert, wat we weten verandert, onze prioriteiten veranderen – de enige constante is verandering. Enkel onzekerheid is een zekerheid, schrijft ook Julien De Wit (Onzeker). De context wijzigt, waardoor doelen om de haverklap omgegooid moeten worden. Je kan daarover wanhopen en ervan afzien, maar ik denk dat er een schoonheid zit in die eindeloze zoektocht (lees er meer over in De job van je leven). Ambities zijn er om na te streven, om zin te geven aan ons leven, maar ook om soms te herzien. De juiste ambities zijn van goudwaarde en leggen de grondslag van een zinvol leven. Durf ambitieus te zijn.

Toon ambitie
Onze ambities spelen een belangrijke rol in ons leven. Kies voor een ‘waarom’ die sociaal en duurzaam is, en niet enkel je ego pleziert. Zoek een balans tussen de mate van ambitie en zelfzorg door ontspanning en verbinding in je ambities te integreren. Verkies altijd het proces boven het doel, want als je kiest voor een bepaalde manier van leven, komen de resultaten vanzelf. Vertrouw jezelf, blijf groeien en laat de wereld beter achter dan hoe je ‘m vond. Toon ambitie, je bent het waard. Go read something, ciao!

Maxim

Ik maakte een Whatsapp-community waar mensen kunnen verbinden en op de hoogte kunnen blijven van de Nieuwsbrief Cafés. Treed toe tot de community en kies van welke groep (Berchem en/of Ekeren) je deel wil uitmaken!

NIET-BOEKENTIPS
• Piramide van Maslow: Het Wikipedia-artikel over de piramide van Maslow.
• Podcast Rich Roll: Gesprek met auteur Mark Manson, o.a. over ambitie (2h04min)

Boeken Juli 2025

• Onzeker – Julien De Wit

Ik zette een punt achter mijn boekeninstagram. Ontdek hier waarom.